Saturday, May 28, 2011

Κρίσεις, νοήματα και ιδεολογίες...

"Αυτή η Ιδεολογική Ηγεμονία, στηρίχθηκε στην ηρωική αριστερά η οποία το 1974+, έβγαινε από το χρονοντούλαπο της Ιστορίας και με τις δάφνες της εισέβαλλε στη κοινωνία, διαχεόμενη σε όλο τον κοινωνικό ιστό, και δημιουργώντας μία Θέαση όχι μόνο της Ιστορίας αλλά και της τρέχουσας συγκυρίας, της ανά πάσα στιγμή διαμορφούμενης συγκυρίας.  Προφανώς δεν ήταν ο κλασσικός Λόγος της Αριστεράς, αλλά μια απλοποιημένη συλλογή ερμηνευτικών σχημάτων, που διέθεταν και κάποια αριστερά δεκανίκια. Άλλωστε οι κοινωνίες χρειάζονται απλοϊκά σχήματα, κι όχι απλώς ΑΠΛΑ [...] Καρδιά αυτού του συστήματος ήταν ο ΑΛΛΟΣ, που υποστασιοποιόταν στον όποιο Άλλο ( Αμερικάνος, Τούρκος, γείτονας, η σύζυγος, η γκόμενα, το αφεντικό, ο γείτονας, ο συνάδελφος κτλ). Για ότι συνέβαινε ΦΤΑΙΕΙ ο ΑΛΛΟΣ, ΕΓΩ είμαι θύμα του ΑΛΛΟΥ, οπότε εγώ λουφάρω παρανομώ ή ότι άλλο, εξ αιτίας του ΑΛΛΟΥ. Οι ΑΛΛΟΙ κλέβουν, τι να κάνω θα κλέψω κι εγώ. Οι ΑΛΛΟΙ δεν κάνουν καλά την δουλειά τους, τι να κάνω δεν την κάνω ΚΑΛΑ κι εγώ την δουλειά μου. Ειλικρινά πιστεύω ότι ΟΛΟΙ μας, ενεργητικά ή παθητικά, παίξαμε αυτό το παιχνίδι, κι όχι μόνο οι 300 της Βουλής ή οι όποιος επώνυμες οικονομικές ελίτε. Για να εντοπίσουμε καλύτερα την διαστροφική ανάπτυξη της Θεωρίας, ας πούμε κάποια πράγματα. Ο κλασσικός λόγος τις αριστεράς, είναι παρηγορητικός αλλά επιδιώκει να είναι επιστημονικός. Οι έννοιες ορίζονται και τα υποκείμενα της θεωρίας είναι καλώς περιγεγραμμένα Αντικείμενα.. Υπάρχει η εργατική τάξη, που της ανήκει το μέλλον, που θα προκύψει με την σύγκρουση με την Αστικά τάξη. Οι σαφώς περιγεγραμμένες έννοιες, σιγά σιγά μετασχηματίστηκαν σε ασαφή μορφώματα. Υπάρχει ο Λαός, χωρίς ταξικούς προσδιορισμούς και οι Άλλοι, οι Μη Προνομιούχοι , οι Έχοντες, οι Κερδοσκόποι . Τα ασαφή μορφώματα έγιναν ακόμη πιο ασαφή. Και κάποια στιγμή έπαυσαν να είναι ασαφείς έννοιες, απλά εξατομικευτήκαν. Υπάρχω Εγώ που αυτοπροσδιορίζομαι όπως θέλω κι όλοι οι Άλλοι.. Αυτό μου επιτρέπει να αντλώ νομιμοποίηση από τον εαυτό μου, αγνοώντας κάθε συμβατικό πλαίσιο. Πάπαλα."
Και συνεχίζει σε αυτό που, κατ' εμέ, συνιστά το σημείο κλειδί:

"Αυτή η συστημική μετάθεση ευθυνών η συστημική διαμόρφωση Άλλοθι, εισέβαλλε σε κάθε πόρο του Κοινωνικού Σώματος, διαμορφώνοντας ένα μεταστατικό εξαιρετικά επιθετικό καρκίνο, που τελικά διαμόρφωσε ένα Συνολικό Καρκίνωμα. Το σύνολο της κοινωνία με κάθε τρόπο, ασχημονεί στο corpus του Έθνους.  Αν το πρόβλημα ήταν 10 ή 100 ή 1000 ή 10000 κλέφτες / απατεώνες θα λυνόταν εύκολα. Αν η ασυλία των βουλευτών είναι το πρόβλημα τότε αντιμετωπίζεται εύκολα. Αλλά σε τέτοιες περιπτώσεις δεν χρεοκοπούν χώρες. Μια χώρα χρεοκοπεί αν χρεοκοπεί συνολικά η κοινωνία.. αν στο σύνολό του το κοινωνικό σώμα είναι διεφθαρμένο, σπάταλο, και αδιάφορο."

Αυτή εκτιμώ είναι η βασική ιδεολογική διαχωριστική γραμμή των όσων βιώνουμε. Υπάρχουν αυτοί που απλουστευτικά πιστεύουν ότι για όλα φταίει κάποιος τρίτος (οι πολιτικοί, οι τράπεζες, οι "ξένοι", οι Ευρωπαίοι που θέλουν να μας πάρουν τα νησία, τα πετρέλαια κοκ) κατά το γνωστό "οι κόλαση είναι οι άλλοι" του Sartre. Υπάρχουν και αυτοί που στα προβλήματα βλέπουν την αντανάκλαση στον καθρέφτη, το δικό τους μερίδιο ευθύνης. Τους φόρους που δεν κατέβαλαν, τους διορισμούς που διεκδίκησαν, τις χάρες που απήλαυσαν, το κομμάτι του δημοσίου χρήματος που τους αφορούσε. Προφανώς και οι ευθύνες τους δεν είναι "ισόποσες" με αυτές ενός Υπουργού ή ενός γενικού γραμματέα. Αλλά είναι και αυτές υπαρκτές και μάλιστα σημαντικές. Βλέπετε, δεν υπάρχουν δυο ξεχωριστές κάστες στην κοινωνία -- οι πολίτες και οι πολιτικοί. Η κάστα είναι μια και ονομάζεται "έλληνες". Οι πολιτικοί προκύπτουν μέσα από την κοινωνική δεξαμενή και αντλούν νομιμοποίηση από τη λαϊκή ψήφο. Η συμπεριφορά τους, σε μεγάλο βαθμό αντανακλά τις προτιμήσεις των ψηφοφόρων τους, ιδιαίτερα δε αυτών των εκλογικών τους περιφερειών. Οι ψηφοφόροι διεκδίκησαν το ρουσφέτι, τους διορισμούς, το δημόσιο χρήμα και τη ζήτηση συνάντησε η προσφορά από τους συμπολίτες τους που ήταν διατεθειμένοι απλόχερα να τους τα προσφέρουν με αντάλλαγμα έναν ακόμη σταυρό. 

Αυτό είναι το νόημα, κατ' εμέ, του "μαζί τα φάγαμε". Προφανώς και ο απλός πολίτης δεν συμμετείχε σε ακραία φαινόμενα διαφθοράς και χρηματισμού που αφορούσαν μόλις ένα κομμάτι της πολιτικής-οικονομικής ελίτ. Αλλά η λογική του πολίτη ήταν μια λογική που εμπεριείχε το σπόρο της ανομίας, που αποδεχόταν τη φοροδιαφυγή, που αποδεχόταν το λάδωμα, που διεκδικούσε το διορισμό και το δημόσιο χρήμα, που δεν στεκόταν στην τήρηση των νόμων ως λυδία λίθο της αστικής δημοκρατίας --- και άρα νομιμοποιούσε με αυτό τον τρόπο την ανομία στο σύνολο των κοινωνικοοικονομικών συντεταγμένων της ελληνικής δημόσιας ζωής. Αυτό είναι, δυστυχώς είναι που εκτόξευσε το χρέος στα ύψη και δημιούργησε ένα μη βιώσιμο κρατος. Όχι απλά κάποιοι διεφθαρμένοι λίγοι. 

Φυσικά αυτό είναι κομμάτι της εικόνας - και σαν όλα τα ερμηνευτικά σχήματα κρύβει απλουστεύσεις. Η λέξη της ημέρας είναι η λέξη συναίνεση - υπογραμμίζοντας τη δυσκολία συνεννόησης των πολιτικών κομμάτων για την αποτελεσματική διαχείριση της κρίσης λόγω μικροκομματικών υπολογισμών. Ωστόσο, όπως τονίζει ο Αρίστος Δοξιάδης, συναίνεση υπάρχει -- απλώς εστιάζεται αλλού. Λέει, μεταξύ άλλων: 

"Το πολιτικό προσωπικό της χώρας συναινεί σε πολλά πράγματα, και μάλιστα καθόλου αυτονόητα στην υπόλοιπη Ευρώπη. Για παράδειγμα, στο να υπάρχουν χωριστά ασφαλιστικά ταμεία για κάθε επάγγελμα και κάθε ΔΕΚΟ, με διαφορετικούς όρους συνταξιοδότησης. Για τα πιο ευγενή επαγγέλματα, οι συντάξεις να πληρώνονται από τους φορολογούμενους και τους δανειστές του κράτους. Συναινεί οτι τα ευγενή ταμεία δεν πρέπει να μειώσουν τις παροχές τους όσο το ΙΚΑ και ο ΟΑΕΕ. [...] Συναινεί οτι η καταγραφή, η μέτρηση και οι συστηματικές οικονομικές αναφορές είναι τουλάχιστο άχρηστος μπελάς αν όχι ευθέως απειλητικές, τόσο στο δημόσιο τομέα, όσο και στην εποπτεία του κράτους πάνω στους ιδιώτες. [...] Συναινεί οτι πουθενά στη χώρα δεν μπορεί να εγκατασταθεί μεγάλη βιομηχανική μονάδα, αλλά οτι παντού μπορούν να χτιστούν αυθαίρετες κατοικίες. Οτι η ενεργειακή πολιτική της χώρας δεν χαράζεται από το κράτος, αλλά από τη ΓΕΝΟΠ-ΔΕΗ. Οτι η διαχείριση των απορριμμάτων δεν σχεδιάζεται από τη κυβέρνηση, ούτε από την Περιφέρεια, ούτε από κάθε δήμο για τα δικά του απόβλητα – αλλά από την ελεύθερη βούληση του κάθε καταναλωτή, δημοτικού συμβούλου και εργολάβου."
Εδώ βρίσκεται το έτερο κομμάτι της εικόνας. Το άρθρο αυτό μου έφερε κατά νού ένα σημαντικό βιβλίο που είχα την τύχη να διαβάσω σα μεταπτυχιακός σπουδαστής στις ΗΠΑ - το Rise and Decline of Nations του καθ. Mancur Olson.



Το κεντρικό νόημα του βιβλίου αφορούσε το ερώτημα του συγγραφέα για ποιό λόγο κράτη συχνά ακολουθούν μη βέλτιστες - ή ακόμη και καταστροφικές - δημόσιες πολιτικές. Ο Olson τονίζει τον ρόλο των οργανωμένων μειοψηφιών στο να σταματούν μεταρρυθμίσεις που θίγουν τα στενά οικονομικά τους συμφέροντα. Οι μειοψηφίες αυτές, αν και ολιγάριθμες, είναι εξαιρετικά οργανωμένες και έχουν τόσο τη θέληση όσο και (συχνά) τους απαραίτητους πόρους για να μπλοκάρουν την όποια μεταρρύθμιση. Το κλειδί είναι ότι το κόστος της μεταρρύθμισης είναι σημαντικό και συγκεντρώνεται στην όποια μειοψηφία, ενώ το όφελος, καθώς διαχέεται στην κοινωνία και συνήθως αφορά το μέλλον, είναι ελάχιστο για τον εκάστοτε πολίτη εξατομικευμένα. Συνεπώς, σε πολιτικό επίπεδο τα οφέλη των μεταρρυθμίσεων δεν μεταφράζονται καθαυτά σε θετική ψήφο, ενώ το κόστος τους μπορεί να θεωρηθεί δεδομένο για την εκάστοτε κυβέρνηση. Ο πολιτικός, άρα, έχει το όφελος να μεταφέρει το πρόβλημα στο μέλλον, ενώ ιδανικά θα προσφέρει στην όποια μειοψηφία ό,τι απλόχερα ζητάει, καθώς μπορεί να του δώσει με οργανωμένο τρόπο την ψήφο της.

Αυτή η λογική, εν πολλοίς, περιγράφει το μεταπολιτευτικό εκλογικό μας μοντέλο (με πλέον κλασσικό παράδειγμα την ασφαλιστική μεταρρύθμιση Γιαννίτση). Αναιρείται, όμως, σήμερα από την εξέλιξη της πραγματικότητας. Το πρόβλημα του Olson δεν έχει προφανή λύση -- εκτός από κρίσεις ή/και πεφωτισμένες ηγεσίες. Το μόνο βέβαιο είναι ότι η καταλυτική ερμηνευτική του δυναμη σε ότι αφορά τη χώρα μας δείχνει να έχει συρρικνωθεί σημαντικά από τις περιστάσεις. Ας ελπίσουμε ότι αυτό θα αποτελέσει ένα πρώτο βήμα για μια νέα ιδεολογική ηγεμονία, σε πιο στέρεες βάσεις.

No comments:

Post a Comment